Χριστούγεννα στην Ελαφόνησο

Σε όλα τα λαφονησιώτικα σπίτια την προπαραμονή των Χριστουγέννων οι νοικοκυρές, πιστές στην παράδοση, έπιαναν προζύμι για να ζυμώσουν το Χριστόψωμο.

Στην ντόπια παράδοση, την παραμονή των Χριστουγέννων εμφανίζονται οι λυκούτσαρδοι (καλικάντζαροι) που πιστεύεται ότι είναι παράξενα όντα, μαλλιαρά που τρυπώνουν στα σπίτια από τις καμινάδες. Τις νύκτες μπαίνουν στα σπίτια και μαγαρίζουν τα φαγητά που βρίσκουν από τον καπνοδόχο και πιο πολύ τα σύκα γιατί τους αρέσουν πολύ. Όταν τελειώσουν το φαγητό τους αρχίζουν να χορεύουν.

Σε όλη τη διάρκεια των χριστουγεννιάτικων εορτών το νησί είναι στολισμένο. Χαρακτηριστικά της διακόσμησης είναι ο στολισμός του δένδρου των Χριστουγέννων, η απεικόνιση της Φάτνης της Γεννήσεως, το Αλεξανδρινό και βέβαια το χριστουγεννιάτικο καράβι (ελληνική συνήθεια που έχει σχέση με την ενασχόληση των Ελλήνων με τη θάλασσα, αλλά και εκκλησιαστική αναφορά-η Εκκλησία συχνά συμβολίζεται με πλοίο). Η εικόνα του μικρού νησιού από την απέναντι ακτή είναι πραγματικά μοναδική.

 

Προετοιμασίες για τα Χριστούγεννα
Χριστόψωμο

Σε όλα τα λαφονησιώτικα σπίτια την προπαραμονή των Χριστουγέννων οι νοικοκυρές,πιστές στην παράδοση, έπιαναν προζύμι για να ζυμώσουν το Χριστόψωμο. Την παραμονή το ζύμωναν και το έπλαθαν με ιδιαίτερη ευλάβεια Απαραίτητος επάνω, χαραγμένος ο σταυρός. Έπλαθαν το ζυμάρι, και έπαιρναν ένα κομμάτι με το οποίο έφτιαχναν ένα στρογγυλό καρβέλι. Κρατούσαν ένα μέρος της ζύμης και έφτιαχναν ένα σταυρό, τον οποίο τοποθετούν πάνω στο ψωμί. Στο κέντρο του Σταυρού και στις τέσσερις άκρες του έβαζαν άσπαστα αμύγδαλα ή καρύδια, ανάλογα τι είχε η κάθε νοικοκυρά. Τις περισσότερες  φορές όμως έβαζαν αμύγδαλα καθώς το νησί είχε αμυγδαλιές, ενώ τα καρύδια έπρεπε να τα αγοράσουν.

Το άφηναν σ’ ένα ζεστό μέρος για να γίνει(δηλαδή να φουσκώσει.)Στο διάστημα αυτό πήγαιναν στο βουνό να φέρουν ξύλα. ( βουνό, εννοούσαν τους μικρούς λόφους που ήταν γύρω στο νησί. Η Ελαφόνησος δεν έχει βουνά, μόνο λόφους. Ο υψηλότερος λόφος είναι η Βάρδια). Όταν επέστρεφαν ,άναβαν το φούρνο και το έψηναν καθώς δεν υπήρχαν ηλεκτρικές κουζίνες.(Η Ελαφόνησος ηλεκτροδοτήθηκε το 1974) Όλες οι γειτονιές του νησιού πλημμύριζαν από το άρωμα της κανέλας και του γαρίφαλου.

 


Οι "λυπημένοι", αυτοί δηλαδή που είχαν πρόσφατο πένθος, δεν έφτιαχναν χριστόψωμο. Τους πήγαιναν όμως συγγενείς, φίλοι και συγχωριανοί.

Ως τη δεκαετία του 60 δεν υπήρχε τηλέφωνο στο νησί. Τις γιορτές οι ξενιτεμένοι έστελναν στα αγαπημένα τους πρόσωπα ευχετήριες κάρτες,συστημένα γράμματα,τηλεγραφήματα,ταχυδρομικές και τηλεγραφικές χρηματικές επιταγές.

 

Χριστουγεννιάτικο δέντρο

Στην Ελαφόνησο δε φύονται έλατα,αλλά ούτε και τεχνητά έλατα υπήρχαν εκείνη την εποχή. Επομένως,για το στολισμό του παραδοσιακού χριστουγεννιάτικου δέντρου,έκοβαν φουντωτά κλαδιά κέδρου (κέντρου)που αφθονεί στο νησί. Τα στόλιζαν με χρωματιστά μπαλόνια(φούσκες)και έβαζαν, για χιόνι στα κλαδιά του, βαμβάκι.

Στα ανθοδοχεία (βάζα) τους τοποθετούσαν μυρτιές, μανουσάκια και μ' αυτά στόλιζαν τα τραπέζια τους.

 


Χριστουγεννιάτικα κάλαντα

Τα κάλαντα (Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς, Φώτων),έχουν πολλές παραλογές,ανάλογα με την περιοχή της Ελλάδας. Στην Ελαφόνησο τα Κάλαντα που ψάλλουν είναι τα διαδεδομένα πανελλήνια:

Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλει.

Οι ουρανοί αγάλλονται, χαίρει ή πλάσις όλη...

Τα παιδιά ξεκινούσαν πρωί πρωί (νύχτα,νύχτα )για να πουν τα κάλαντα στα σπίτια και τα λιγοστά καταστήματα του νησιού.

 

Ετοιμασία για την εκκλησία

Πριν καλά καλά χαράξει ,σηκώνονταν και ετοιμάζονταν για την εκκλησία. Φορούσαν τα καλά τους ρούχα( τα γιορτινά).Ιδιαίτερα την ξεχωριστή τούτη μέρα του χρόνου φορούσαν ό,τι καλύτερο είχαν. Όσοι είχαν την οικονομική δυνατότητα, έραβαν σε μοδίστρες του νησιού ρούχα για να τα φορέσουν τις γιορτές. Ξεκινούσαν για την εκκλησία όλα τα μέλη της οικογένειας μαζί. Πατούσαν πάνω στις πέτρες (σημειωτέον ότι το γραφικό γεφύρι που ενώνει την Ελαφόνησο με τη βραχονησίδα του Αγίου Σπυρίδωνα δεν είχε κτιστεί ακόμη. Χτίστηκε τη δεκαετία του 50)αν ήταν ο καιρός καλός. Αν, όμως,ήταν φουρτούνα και το κύμα έλουζε τις πέτρες,έβγαζαν τα παπούτσια και τις κάλτσες, για να μην τα βρέξουν, και προχωρούσαν προσεκτικά. Έξω από την εκκλησία τα ξαναφορούσαν. Έμπαιναν με ευλάβεια στο ναό και παρακολουθούσουν με κατάνυξη τη λειτουργία των Χριστουγέννων. Κοινωνούσαν, αντάλλασσαν ευχές με τους συγχωριανούς τους και επέστρεφαν στο σπίτι.

Ο πατέρας έπαιρνε το μαχαίρι,σταύρωνε το χριστόψωμο και το μοίραζε στα μέλη της οικογένειάς του. Η μητέρα ετοίμαζε τσάι του βουνού, φασκόμηλο ή κακάο.(Γάλα δεν υπήρχε εκείνη την εποχή γιατί μόνο από κατσίκες και πρόβατα έπαιρναν το γάλα. Δεν υπήρχε ούτε παστεριωμένο. Μόνο ζαχαρούχο εβαπορέ,αλλά ήταν πολύ ακριβό και οι οικογένειες τότε ήταν πολυμελείς ).

Κατόπιν οι νοικοκυρές ετοίμαζαν το μεσημεριανό φαγητό. Στην Ελαφόνησο δεν παρασκευάζουν κάποιο ξεχωριστό φαγητό , αλλά φυσικά δεν μπορεί να παραλείπεται το κρέας αυτή την ξεχωριστή ημέρα.(χρονιάρα μέρα.) γαλοπούλα,κότα ή κόκορας που έσφαξαν από το κοτέτσι τους(σχεδόν σε όλα τα σπίτια είχαν κοτέτσι), κατσίκι ,αρνί ή χοιρινό από το μοναδικό χασάπη του νησιού, που έσφαζε ζώα μόνο το Σάββατο ,καθώς δεν υπήρχαν ψυγεία για να τα συντηρήσουν.

Στην Ελαφόνησο δεν αντάλλασσαν δώρα τα Χριστούγεννα, αλλά την Πρωτοχρονιά.

Όταν κάθονταν στο τραπέζι,για το μεσημεριανό φαγητό,έριχναν κλεφτές ματιές στις ευχητήριες κάρτες που τους έστειλαν οι ξενιτεμένοι τους( δεν υπήρχε λαφονησιώτικο σπίτι που να μην είχε ξενιτεμένο,μετανάστη ή ναυτικό )και δάκρυζαν. Πόσο θα ήθελαν αυτή την ώρα να βρίσκονται κοντά τους!!

Έτσι απλά περνούσαν τη μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανοσύνης,οι Ελαφονησιώτες του περασμένου αιώνα.

 

Πηγές

Μέντη Δεληγιαννίδου Ευφροσύνη, υπό έκδοση, Ταξίδι στην Ελαφόνησο του χθες

elafonisos.gov.gr

 

0
0
0
s2sdefault